Binlerce yıllık yerleşim, ticaret ve kültürün izlerini adanın farklı bölgelerinde bugün de görebilirsiniz. Bu kronoloji, başlıca dönüm noktalarını kaynaklarıyla birlikte sunar.
İlk yerleşimler ve antik dünya
Yerleşik yaşamdan Akdeniz'in şehir krallıklarına.
- MÖ 9.–5. binyıllar
İlk topluluklar ve Khirokitia
Kıbrıs'ta tarımcı toplulukların varlığı MÖ 9. binyıl başlarına uzanır. UNESCO listesindeki Khirokitia, MÖ 7.–5. binyıllarda kullanılan yerleşimi ve yuvarlak taş-kerpiç evleriyle Neolitik yaşamın en önemli izlerindendir.
Kaynağa git - MÖ 2. binyıl
Bakır ticareti ve Akdeniz bağlantıları
Ada, bakır kaynakları ve limanları sayesinde Doğu Akdeniz ticaretinde önemli bir merkez hâline geldi. Geç Tunç Çağı'nda Ege dünyasıyla temaslar yoğunlaştı; Miken ve Akha kökenli yerleşimcilerin etkisi kültüre ve dile yansıdı.
Kaynağa git - MÖ 1. binyıl–MÖ 30
Şehir krallıkları ve Helenistik dönem
Salamis, Kition ve Pafos gibi kentler ticaret ve siyaset merkezleri olarak öne çıktı. Fenikeli topluluklar özellikle Kition'da etkiliydi; ada dönem dönem Asur, Mısır ve Pers egemenliğine girdi. Büyük İskender sonrası Helenistik dünyaya, ardından Ptolemaios yönetimine bağlandı.
Kaynağa git - MÖ 30–MS 330
Roma dönemi ve Hristiyanlığın yayılması
Roma yönetiminde limanlar, yollar ve kentler gelişti. Pafos'taki mozaikler bu dönemin seçkin eserleridir. Hristiyanlık ilk yüzyıllarda adada yayılmaya başladı ve sonraki çağların kültürel yapısını etkiledi.
Kaynağa git
Orta Çağ ve imparatorluklar
Bizans, Lüzinyanlar, Venedik ve Osmanlı mirası.
- 330–1191
Bizans Kıbrısı
Doğu Roma/Bizans dünyasının parçası olan Kıbrıs'ta kilise mimarisi ve manastırlar gelişti. 7. yüzyıldan itibaren Arap akınları ve bölgesel güç dengeleri adanın yönetimini ve güvenliğini etkiledi.
Kaynağa git - 1191–1489
Haçlılar ve Lüzinyan Krallığı
1191'de Aslan Yürekli Richard adayı ele geçirdi. Kısa bir geçiş döneminden sonra Lüzinyan hanedanı yönetimi başladı. Bellapais ve Gazimağusa'daki Gotik mimari, Orta Çağ Kıbrısı'nın bugün görülebilen izlerindendir.
Kaynağa git - 1489–1571
Venedik yönetimi
Venedik Cumhuriyeti, Akdeniz ticaret yollarındaki stratejik adayı yönetti. Lefkoşa ve Gazimağusa'nın surları ve savunma düzenleri bu dönemin izlerini taşır. Venedik yönetimi 1571'de Osmanlı fethiyle sona erdi.
Kaynağa git - 1571–1878
Osmanlı dönemi ve yeni toplumsal yapı
Kıbrıs yaklaşık üç yüzyıl Osmanlı idaresinde kaldı. Anadolu'dan gelen yerleşimciler ve dinî-idari dönüşümlerle Türk Kıbrıslı toplumunun tarihsel temelleri güçlendi. Hanlar, camiler ve vakıf yapıları bu dönemin kent yaşamını yansıtır.
Kaynağa git
Britanya yönetimi ve bağımsızlık
Sömürge yönetiminden 1960 Cumhuriyeti'ne.
- 1878–1925
Britanya idaresine geçiş
Britanya 1878'de ada yönetimini Osmanlı İmparatorluğu'ndan devraldı; 1914'te Kıbrıs'ı ilhak etti ve 1925'te taç kolonisi ilan etti. Yönetim, hukuk, eğitim ve altyapıda yeni düzenlemeler ortaya çıktı.
Kaynağa git - 1955–1959
Sömürge karşıtı mücadele ve toplumlar arası gerilim
Britanya yönetimine karşı silahlı EOKA kampanyası 1955'te başladı; Yunanistan'la birleşme (enosis) talebi ve Türk toplumunun güvenlik kaygıları siyaseti belirledi. Şiddet ve müzakereler sonunda 1959 Zürih–Londra anlaşmalarıyla bağımsızlık çerçevesi oluştu.
Kaynağa git - 16 Ağustos 1960
Kıbrıs Cumhuriyeti'nin kuruluşu
Kıbrıs Cumhuriyeti bağımsızlığını ilan etti. Anayasa, Kıbrıslı Rum ve Türk toplumları arasında görev ve yetki paylaşımına dayanıyordu; Türkiye, Yunanistan ve Birleşik Krallık garantör devletler olarak antlaşmalarda yer aldı.
Kaynağa git
Yakın tarih ve bugünkü durum
Anlaşmazlıkların izleri ve adanın bugününe etkileri.
- 1963–1964
Toplumlar arası çatışmalar ve BM Barış Gücü
Anayasal krizlerin ardından Aralık 1963'te toplumlar arası şiddet patlak verdi. Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi, Mart 1964'te UNFICYP barış gücünün kurulmasını tavsiye etti; görev, çatışmaları önlemek ve istikrarı desteklemekti.
Kaynağa git - Temmuz–Ağustos 1974
Darbe, Türkiye'nin askerî müdahalesi ve fiilî bölünme
Yunanistan'daki cunta tarafından desteklenen, Yunanistan'la birleşme yanlısı darbenin ardından Türkiye adaya askerî müdahalede bulundu. Çatışmalar, yerinden edilmeler ve Ağustos 1974 ateşkesi sonrasında ada fiilen kuzey ve güney olarak ayrıldı; arada BM gözetimindeki tampon bölge oluştu.
Kaynağa git - 15 Kasım 1983
Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'nin ilanı
Kuzeyde Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti (KKTC) ilan edildi. Türkiye tarafından tanınan bu yapının bağımsızlık ilanı, BM Güvenlik Konseyi'nin 541 sayılı kararında hukuken geçersiz sayıldı; karar devletlere Kıbrıs Cumhuriyeti dışında bir Kıbrıs devletini tanımama çağrısı yaptı.
Kaynağa git - 23 Nisan 2003
Geçiş noktalarının yeniden açılması
Yaklaşık otuz yılın ardından kuzey ve güney arasındaki ilk geçiş noktaları yeniden açıldı. Kıbrıslı Türkler ve Rumlar aileleriyle, kentleriyle ve gündelik hayatın farklı bölgeleriyle yeniden doğrudan temas kurmaya başladı.
Kaynağa git - 24 Nisan–1 Mayıs 2004
Annan Planı referandumları ve AB üyeliği
BM'nin Annan Planı iki toplumda ayrı referandumlara sunuldu; Kıbrıslı Türklerin çoğu 'evet', Kıbrıslı Rumların çoğu 'hayır' dedi ve plan uygulanmadı. 1 Mayıs'ta Kıbrıs Cumhuriyeti AB'ye katıldı. AB hukuku, hükümetin etkin kontrol sağlamadığı kuzey bölgelerinde askıya alınmış durumdadır.
Kaynağa git - 2004–günümüz
Devam eden müzakereler ve ortak kültürel miras
BM gözetimindeki görüşmeler sürse de kapsamlı bir siyasi çözüme ulaşılamadı. Ada, iki toplumun farklı deneyimlerini ve ortak tarihî mirasını bir arada taşımaya devam ediyor. Bugünkü geçiş, mülkiyet ve idarî koşullar değişebildiği için güncel bilgileri ilgili kurumlardan doğrulamak gerekir.
Kaynağa git
Adada tarihin izlerini gör
Kaynaklar ve ileri okumalar
Kaynaklar 13 Kasım 2026'da gözden geçirildi. Tarihsel dönem sınırları ve arkeolojik tarihlendirmeler yaklaşık olabilir.
- UNESCO — Khirokitia Neolitik yerleşimi
- Kıbrıs tarihinin dönemleri — kronoloji
- Kato Pafos arkeoloji parkı — Roma mirası
- KKTC Dışişleri Bakanlığı — tarihsel bakış
- BM UNFICYP — bağımsızlık ve anayasal tarih
- BM UNFICYP — görev ve çatışmaların arka planı
- BM UNFICYP — 1974 sonrası ve tampon bölge
- BM Güvenlik Konseyi — 541 (1983) kararı
- BM UNFICYP — geçiş noktaları ve barış süreci
- Avrupa Birliği — Kıbrıs'ın AB üyeliği ve hukukî durum